دسترسی پذیری وب سایت چیست؟ + اهمیت آن در تجربه کاربری

وقتی درباره طراحی یک وب سایت صحبت می کنیم، معمولا چیزهایی مثل ظاهر سایت، سرعت، ریسپانسیو بودن، سئو و تجربه کاربری بیشتر مورد توجه قرار می گیرن.

اما یک موضوع مهم وجود داره که گاهی حتی در پروژه های حرفه ای هم کمتر بهش توجه میشه: دسترسی پذیری وب سایت.

ممکنه یک سایت از نظر ظاهری جذاب باشه و روی موبایل هم به خوبی نمایش داده بشه، اما برای بعضی از کاربران استفاده از بخش های مختلفش سخت یا حتی غیرممکن باشه.

مثلا فردی که مشکل بینایی داره ممکنه نتونه محتوای یک تصویر رو درک کنه، یا کاربری که امکان استفاده از ماوس رو نداره نتونه فرم ثبت سفارش رو تکمیل کنه.

دسترسی پذیری کمک می کنه افراد بیشتری بتونن بدون محدودیت جدی از یک وب سایت استفاده کنن. این موضوع فقط به افراد دارای معلولیت مربوط نمیشه؛ بلکه در شرایط مختلف می تونه تجربه استفاده از سایت رو برای همه کاربران بهتر کنه.

دسترسی پذیری وب سایت چیست؟

دسترسی پذیری وب سایت یعنی طراحی و توسعه سایت به شکلی که افراد با توانایی ها و شرایط مختلف بتونن محتوای سایت رو ببینن، درک کنن، با بخش های مختلف تعامل داشته باشن و در نهایت کار مورد نظرشون رو انجام بدن.

برای مثال، فرض کنید یک سایت فروشگاهی دارید و در صفحه محصول فقط یک تصویر از محصول قرار دادید، اما برای تصویر هیچ توضیح متنی وجود نداره. کاربری که از صفحه خوان استفاده می کنه، ممکنه متوجه نشه این تصویر مربوط به چه محصولی هست.

یا فرض کنید برای باز شدن منوی سایت فقط از حرکت ماوس استفاده کردید. در این حالت کاربری که با کیبورد سایت رو کنترل می کنه ممکنه نتونه به منوی مورد نظرش دسترسی پیدا کنه.

پس دسترسی پذیری فقط به معنی بزرگ کردن فونت یا تغییر رنگ سایت نیست. این موضوع مجموعه ای از اصول و تکنیک هاست که باعث میشه افراد بیشتری بتونن با سایت ارتباط برقرار کنن.

چرا دسترسی پذیری وب سایت اهمیت داره؟

اهمیت دسترسی پذیری رو میشه از چند زاویه بررسی کرد. اولین مورد، ایجاد تجربه کاربری بهتر برای تعداد بیشتری از کاربران هست.

یک سایت زمانی واقعا کاربرپسند محسوب میشه که فقط برای یک گروه خاص از کاربران راحت نباشه. اگر ساختار سایت درست طراحی شده باشه، محتوای قابل درک داشته باشه و کاربر بتونه با روش های مختلف با سایت تعامل داشته باشه، تجربه استفاده از اون هم بهتر میشه.

از طرف دیگه، دسترسی پذیری می تونه روی اعتبار یک کسب و کار هم تاثیر داشته باشه. وقتی یک برند برای استفاده افراد مختلف از خدمات خودش برنامه ریزی می کنه، نشون میده که تجربه کاربران براش اهمیت داره.

موضوع دیگه، دسترسی به مخاطبان بیشتره. اگر سایت شما برای بخشی از کاربران قابل استفاده نباشه، عملا بخشی از مخاطبان بالقوه خودتون رو از دست میدین.

دسترسی پذیری چه ارتباطی با تجربه کاربری داره؟

تجربه کاربری فقط به زیبایی یک سایت مربوط نمیشه. کاربر باید بتونه بدون سردرگمی به چیزی که میخواد برسه و با کمترین مانع از امکانات سایت استفاده کنه.

برای مثال، استفاده از ساختار مشخص برای تیترها، متن های خوانا، دکمه های واضح و فرم های ساده هم به دسترسی پذیری کمک می کنه و هم باعث میشه کاربران معمولی راحت تر با سایت کار کنن.

فرض کنید یک فرم ثبت نام دارید که ۱۰ فیلد مختلف داره، اما مشخص نیست هر فیلد دقیقا چه اطلاعاتی میخواد. حتی اگر این فرم از نظر فنی برای کاربران دارای محدودیت قابل دسترسی باشه، تجربه کاربری مناسبی ایجاد نمی کنه.

به همین دلیل دسترسی پذیری و تجربه کاربری در بسیاری از بخش ها با هم ارتباط مستقیم دارن.

مهم ترین اصول دسترسی پذیری وب سایت

برای اینکه یک سایت دسترسی پذیرتر باشه، باید بخش های مختلف اون از مرحله طراحی تا توسعه بررسی بشن. چند مورد از مهم ترین اصول رو در ادامه بررسی می کنیم.

استفاده درست از متن جایگزین تصاویر

تصاویر بخش مهمی از بیشتر وب سایت ها هستن، اما همه کاربران نمی تونن محتوای بصری اونها رو ببینن.

استفاده از ویژگی alt برای تصاویر می تونه به ابزارهای کمکی مثل صفحه خوان ها کمک کنه تا مفهوم تصویر رو برای کاربر توضیح بدن.

البته قرار دادن هر متنی داخل alt هم کار درستی نیست. توضیح باید کوتاه و مرتبط با محتوای تصویر باشه. اگر تصویر صرفا تزئینیه، معمولا نیازی به توضیح اضافی برای اون وجود نداره.

توجه به کنتراست رنگ ها

انتخاب رنگ فقط یک موضوع زیبایی شناسی نیست. اگر رنگ متن و پس زمینه بیش از حد به هم نزدیک باشن، خواندن محتوا برای بعضی از کاربران سخت میشه.

مثلا استفاده از یک متن خاکستری خیلی روشن روی پس زمینه سفید ممکنه در نگاه اول مینیمال و زیبا به نظر برسه، اما خوانایی مناسبی نداره.

به همین دلیل هنگام طراحی رابط کاربری باید کنتراست رنگ ها هم بررسی بشه.

امکان استفاده از سایت با کیبورد

همه کاربران از ماوس برای کار کردن با سایت استفاده نمی کنن. بعضی افراد به دلایل مختلف از کیبورد یا ابزارهای کمکی استفاده می کنن.

بنابراین بخش هایی مثل منو، لینک ها، دکمه ها، فرم ها و پنجره های تعاملی باید به شکلی طراحی بشن که کاربر بتونه با کیبورد هم به اونها دسترسی داشته باشه.

این موضوع مخصوصا در سایت هایی که فرم های ثبت نام، خرید یا ورود اطلاعات دارن اهمیت بیشتری پیدا می کنه.

استفاده از تیترهای منظم

ساختار محتوا هم بخشی از دسترسی پذیریه. استفاده درست از H1، H2 و H3 باعث میشه ساختار صفحه برای کاربر و ابزارهای کمکی قابل درک تر باشه.

برای مثال بهتره یک صفحه یک عنوان اصلی مشخص داشته باشه و بخش های مختلف اون با تیترهای منطقی از هم جدا بشن.

این کار علاوه بر دسترسی پذیری، خوانایی محتوا و حتی ساختار سئوی صفحه رو هم بهتر می کنه.

طراحی فرم های قابل فهم

فرم ها یکی از مهم ترین قسمت های تعاملی سایت هستن. اگر کاربر ندونه در هر فیلد باید چه چیزی وارد کنه یا هنگام ایجاد خطا هیچ توضیح مشخصی دریافت نکنه، تکمیل فرم برای اون سخت میشه.

استفاده از label مناسب، توضیح واضح برای فیلدها و پیام خطای قابل فهم می تونه تجربه کاربر رو بهتر کنه.

آیا دسترسی پذیری فقط برای افراد دارای معلولیت است؟

نه. این یکی از برداشت های اشتباه درباره دسترسی پذیریه.

اگرچه افراد دارای معلولیت یکی از گروه های اصلی دریافت کننده مزایای دسترسی پذیری هستن، اما طراحی دسترسی پذیر می تونه برای افراد مختلف مفید باشه.

برای مثال ممکنه فردی در محیطی با نور زیاد از گوشی استفاده کنه، اینترنت ضعیفی داشته باشه یا به هر دلیلی نتونه از ماوس استفاده کنه. در چنین شرایطی، طراحی درست و قابل دسترس می تونه استفاده از سایت رو ساده تر کنه.

بنابراین بهتره دسترسی پذیری رو بخشی از طراحی خوب سایت بدونیم، نه یک قابلیت اضافه که فقط برای گروه خاصی ساخته شده.

دسترسی پذیری چه تاثیری روی سئو دارد؟

دسترسی پذیری و سئو دقیقا یک موضوع نیستن، اما بین بعضی از اصول اونها ارتباط وجود داره.

مثلا استفاده از ساختار مناسب تیترها، متن جایگزین تصاویر، لینک های واضح و محتوای قابل فهم هم می تونه به دسترسی کاربران کمک کنه و هم ساختار محتوا رو برای موتورهای جستجو بهتر کنه.

البته نباید تصور کنیم که صرفا با دسترسی پذیر کردن سایت، رتبه سایت در گوگل به شکل مستقیم افزایش پیدا می کنه. بهتره دسترسی پذیری رو بخشی از کیفیت کلی سایت بدونیم که در کنار سئو، سرعت، امنیت، محتوای خوب و تجربه کاربری معنا پیدا می کنه.

چطور دسترسی پذیری سایت رو بهتر کنیم؟

برای شروع لازم نیست همه چیز رو یکباره تغییر بدین. بهتره سایت رو از مهم ترین بخش ها بررسی کنید.

ابتدا صفحات اصلی مثل صفحه اصلی، صفحات خدمات، محصولات، فرم تماس و صفحات ورود و ثبت نام رو بررسی کنید. ببینید آیا تمام عناصر تعاملی قابل استفاده هستن یا نه.

بعد سراغ تصاویر، رنگ ها، تیترها، فرم ها و لینک ها برید. متن لینک باید تا حد امکان مشخص کنه که با کلیک روی اون چه اتفاقی میفته.

همچنین بهتره سایت رو فقط با ماوس تست نکنید. چند بار با کیبورد در صفحات مختلف حرکت کنید و ببینید آیا می تونید به تمام بخش های مهم دسترسی داشته باشید یا نه.

در مرحله بعد میشه از ابزارهای تخصصی تست دسترسی پذیری هم استفاده کرد تا مشکلات احتمالی راحت تر شناسایی بشن.

دسترسی پذیری در طراحی سایت با وردپرس

اگر با وردپرس کار می کنید، بخش زیادی از دسترسی پذیری به قالب، صفحه ساز و نحوه طراحی شما بستگی داره.

استفاده از HTML معنایی، ساختار درست تیترها، دکمه های واقعی به جای عناصر غیر استاندارد، رعایت کنتراست رنگ و تنظیم صحیح فرم ها از مواردیه که باید هنگام طراحی در نظر گرفته بشه.

در صفحه سازهایی مثل Elementor هم نباید فقط به ظاهر نهایی صفحه توجه کنید. ممکنه یک المان از نظر بصری کاملا درست به نظر برسه، اما ساختار HTML یا نحوه تعامل اون برای بعضی کاربران مناسب نباشه.

بنابراین یک طراح سایت حرفه ای بهتره در کنار توجه به ظاهر و انیمیشن، به نحوه استفاده کاربران مختلف از سایت هم فکر کنه.

اگه میخوای کسی نتونه محتوا و فایل های سایت وردپرسی شما رو بدزده و دانلود کنه بهتون پیشنهاد میکنم آموزش جلوگیری از دانلود وردپرس رو ببین!

تفاوت سایت زیبا با سایت قابل استفاده

یکی از نکات مهم در طراحی سایت اینه که زیبایی نباید باعث کاهش کاربردپذیری بشه.

گاهی طراح برای ایجاد یک ظاهر خاص، از انیمیشن های زیاد، متن های کم رنگ، دکمه های نامشخص یا ساختارهای پیچیده استفاده می کنه. نتیجه ممکنه از نظر بصری جذاب باشه، اما کاربر برای پیدا کردن اطلاعات یا انجام یک کار ساده دچار مشکل بشه.

طراحی حرفه ای یعنی بین زیبایی، خلاقیت، عملکرد و دسترسی پذیری تعادل ایجاد کنیم. مخصوصا در سایت های خلاقانه و سه بعدی، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می کنه؛ چون نباید جلوه های بصری مانع دسترسی کاربر به محتوای اصلی سایت بشن.

جمع بندی

دسترسی پذیری وب سایت یعنی سایت رو طوری طراحی کنیم که افراد بیشتری، با شرایط و توانایی های مختلف، بتونن از محتوا و امکانات اون استفاده کنن. این موضوع فقط به افراد دارای معلولیت محدود نمیشه و در بسیاری از مواقع می تونه تجربه کاربری عمومی سایت رو هم بهتر کنه.

استفاده درست از متن جایگزین تصاویر، کنتراست مناسب رنگ ها، ساختار منطقی تیترها، امکان استفاده از کیبورد، فرم های قابل فهم و محتوای خوانا، از جمله اقداماتی هستن که می تونن دسترسی پذیری یک سایت رو بهتر کنن.

در نهایت، یک سایت حرفه ای فقط سایتی نیست که ظاهر جذابی داره؛ بلکه باید برای استفاده واقعی کاربران هم درست طراحی شده باشه.

سوالات متداول